Op maandag 23 januari 2012 hebben we in het gemeentehuis te Buitenpost de eerste 60 certificaten uitgereikt aan de bedrijven die de nieuwbouw financieel steunen. In het kader van de door de overheid voorgestelde cultuur participatie zoals onze staatssecretaris Halbe Zijlstra voorstelde hebben we vanaf augutus 2011 alvast de samenleving betrokken bij de plannen van de nieuwbouw en verbouw van ons IJstijdenmuseum. Zoals bekend verstrekt de overheid vanaf dit jaar geen cultuursubsidies meer voor projecten als daarvoor geen draagkracht uit de samenkleving is. Omdat we het nieuwbouw project van het IJstijdenmuseum eind dit jaar willen gaan starten zijn we vanaf augustus 2011 al bezig om de samenleving en het bedrijfsleven bij het project te betrekken. Het resultaat mag er zijn. De teller staat op dit moment op ruim 55.000 euro. Nog 15.000 te gaan.

Zoals bekend mag zijn zijn de totale kosten van het project begroot op 100.000 euro. Daarvan willen we met behulp van uitvoering van arbeid door onze vrijwilligers, ongeveer een bedrag van 30.000 euro gaan inverdienen. De rest 70.000 euro moet uit bijdragen van overheid, fondsen en het bedrijfsleven komen. Daar zijn we dus al mooi naar op weg. We hebben certificaten van 100 euro uitgegeven en daarvan nemen de meeste bedrijven maar ook particulieren er soms meerdere van af. Toen we afgelopen maandag de certificaten op het gemeentehuis in Buitenpost uitdeelden aan degenen die ingetekend hadden was dat voor ons bestuur een heel mooi moment. In mijn toespraak heb ik dan ook tegen de vertegenwoordigers uit de samenleving die certificaten afnamen gezegd dat hun financiele steun voelt als een warme deken voor de plannen van het bestuur voor een uitbreiding van het ijstijdenmuseum.

Ook wethouder Klaas Antuma kon meedelen dat de gemeente Achtkarspelen vierkant achter de plannen van het stichtingsbestuur van het IJstijkdenmusuem staat en grote plannen heeft met het gebied waarin het museum is gevestigd. Een opwaardering van het IJstijdenmuseum past zo stelde deze wethouder in de plannen van de gemeente Achtkarspelen om het stationskwartier op te waarderen waarbijook de Kruidhof en het milieu en educatie platform worden betrokken. Het gebied moet een poort vormen tot het Nationaal Landschap de Noordelijke Friese Wouden. Dat is ook waar ons stichtingsbestuur naar streeft. Een goed informatiepunt voor het hele gebied. De avond was meteen het startpunt voor de voorbereidings periode die voorafgaat aan de nieuwbouw. Die start zullen we als bestuur benutten om alles goed voor te bereiden voor het nieuwe museum met grote educatieve mogelijkheden voort jong en oud

Een paar jaar geleden belde hij me op. Hans Budde. Ik kende hem al langer omdat hij een geregelde bezoeker van het IJstijdenmuseum was. Hans, een echte aristocraat was zeer gecharmeerd van Denemarken en bracht daar al zijn vakenties door. Het bracht hem jaren terug op het spoor van de steentijd archeologie en via een Deense boer die aan een fjord in midden Denemarken woonde leerde hij de goede plekjes kennen waar hij prachtige vondsten kon doen. In zijn mooie bungelow in Drachten prijkte dan ook een vitrine met schitterende artefacten waar hij hele verhalen over kon vertellen.

“Ik wil je in mijn testament gedenken”zei Hans een paar jaar geleden toen hij me belde. “Dat is mooi” zei ik. “Wat levert het op”. “Dat bedoel ik niet” zei Hans . “Mijn artefacten moeten na mijn dood naar het IJstijdenmuseum”. We maakten daar een afspraak over en ik ging eens op bezoek bij Hans waar natuurlijk zijn vondsten ter sprake kwamen. Een mooie collectie van fraai bewerkte bijlen uit Denemarken maar ook een tweetal grote rituele bijlen van vuursteen en een prachtige vuitsbijl gevonden bij Perigord. Aan Hans vroeg ik of hij alles gedocumenteerd had. Dat had hij. We spraken af dat de artefacten ooit eens naar het IJstijdenmuseum zouden komen.

Kort geleden werd ik door een zoon van Hans gebeld. Hij vertelde mij dat zijn vader in december 2011 was overleden en dat hij graag zag dat wij zijn “stenen” op gingen halen omdat de bungalow leeg moest. Samen met medebestuurslid Klaas de Haan heb ik de erfenis opgehaald. Hoewel het niet het beleid van het bestuur is om buitenlandse collecties binnen te halen in het museum maakten we voor de erfenis van Hans Budde een uitzondering. Dit omdat er een aantal uitzonderlijk mooie stukken bij zitten die voor educatie zeer geschikt zijn.

Twee uitzonderlijk grote exemplaren van vuursteen bijlen kunnen alleen maar voor rituelen dienst hebben gedaan omdat ze te lang en bij gebruik te breekbaar zouden zijn. Toch trof ik op de snede van de grootste bijl met een lengte van 28 cm op de snede gebuiksporen aan. Die sporen tonen eigenlijk aan dat ook deze rituele bijlen ergens voor zijn gebruikt. Misschien is er iemand die hier wat meer van weet en dan zou ik dat ook graag willen horen.

Net als iedere amateur archeoloog vind ik af en toe ook van die kleine stukken vuursteen gereedschap waarop je met betrekking tot gebruik en doel je fantasie een beetje moet laten gaan. Zo ook afgelopen donderdag. Op een akker naast een perceel waar in de bronstijd zeer waarschijnlijk een grafheuvel heeft gelegen raapte ik een prachtig klein vuurstenen bijltje op. Aan één zijde  geslepen en aan de andere zijde een forse beschadiging. Lengte ongeveer 7 cm en breedte 1,5 cm. Over dit soort bijltjes is van alles geschreven maar ook de wetenschappers zijn divers als het om uitleg gaat. Een meerderheid meent dat dit soort bijltjes gevat werden in een stuk gewei, been of hout en dat men er hout mee kon bewerken of kano,s uit kon kappen. Dit nadat men met behulp van vuur het binnenste van zo,n kano had uitgebrand en het met behulp van deze kleine bijltjes het holle gedeelte kon bewerken. Qua vorm van het laatste bijltje dat ik donderdag vond lijkt het zeer reëel dat dit bijltje in een vatting heeft gezeten. Aan één der zijden was een snede gekapt en  nadien was die snede geslepen en aan de andere zijde liep het voorwerp in een punt uit. Een ideale vorm om het bijltje in b.v. een stuk gewei te vatten. Je kunt je fantasie daarbij de vrije loop laten en thuis nog eens even nakijken wat een ander er van vindt. Op de zoekmachines van internet vind je voorbeelden te over. Van zo’n vondst heb je meermalen plezier. Ten eerste als je het opraapt, van modder ontdoet en de vorm vaststeld van het stuk en de bewerking herkent op het voorwerp en dan ook nog dat je ontdekt dat het deels geslepen is. Ten tweede als je het thuis hebt ontdaan van alle vuil en je de mooie bewerkingsvormen bekijkt en dan op internet en in de boeken nog eens verder gaat snuffelen over het doel en gebruik van dit soort fraaie ambachtelijke stukjes prehistorisch gereedschap.

Onlangs kwam Geale van der Sluis uit Oosterwolde op de determinatie ochten met een bewerkt stuk steen dat we niet zo één twee drie konden plaatsen. Gelukkig hebben we in onze bibliotheek honderden boeken die we kunnen raadplegen en er op na kunnen slaan. In een prachtig boek over de Deense prehistorie troffen we een aantal voorbeelden aan die soortgelijk waren als het voorwerp dat de man had meegebracht. Toen we er wat nader op invroegen bleek ook het meegebrachte voorwerp afkomstig van één van de kusten van Jutland in Denemarken. Jaren geleden gevonden aldus Van der Sluis en altijd bewaard in de spijkerbak. Een plaats die wel vaker een interessant voorwerp herberg zo weten we uit ervaring. Volgens de Deense beschrijving is het stenen voorwerp een Tonqued wedges of een wig of keg dat gebruikt werd voor het spijten van hout. We konden ook de wig dateren. Vanaf de enkelgraf cultuur tot in de Bronstijd werden deze wiggen gebruikt op Jutland in denemarken en ze zijn ook daar op verschillende plaatsen aangetroffen in een groot aantal variaties. Het was de eerste keer dat we een wig van deze soort onder ogen kregen. Een bijzonder voorwerp met een lengte van ongeveer 30 cm. Deze wiggen werden vaak geschacht in hout of gewei. Een exemplaar van 30 cm is een klein formaat zo bleek uit de geraadplaagde lectuur .

Afgelopen donderdag 17 november hield archeoloog Frans de Vries een lezing in het IJstijdenmuseum in Buitenpost. De specialiteit van Frans de Vries is het paleoithicum. Samen met zes andere deskundigen heeft hij in de afgelopen jaren de artefacten van Tjerk Vermaning onderzocht die in diverse musea en in depots liggen opgeslagen. Het onderzoek richtte zich met name op de Smilde artefacten. Op twee sites onder de TV toren van Smilde groef Vermaning een groot aantal artefacten op die hij toeschreef aan gebruiksmateriaal van de Neanderthalers die meer dan 40.000 jaar geleden over de Noord Nederlandse savanna trokken. Ook de BAI voerde er naar aanleiding van de vondsten een opgraving uit waarbij nog meer artefacten werden aangetroffen

Zoals bekend werden de artefacten met de nodige publiciteit ontvangen en ook gevestigde archeologen waren enthousiast over de vondsten. Musea kochten de door Vermaning gevonden Neanderthaler artefacten van in Smilde, Ravenswoud en Eemster aan en maakten er goede sier mee. Dit totdat een jonge aankomende arecheoloog Dick Stapert een leerling van Harm Tjalling Waterbolk, argwaan kreeg en tot de conclusie kwam dat de artefacten vals waren. Er volgden aanklachten van vervalsing tegen Tjerk Vermaning. Vermaning werd aangehouden en er werd onderzoek op zijn museumboot gedaan. Bij het gerecht in Assen veroordeelde de rechtes hem tot gevangenisstraf en in hoger beroep werd Vermaning bij het gerechtshof te Leeuwarden vrijgesproken. (Vrijspraak betekent overigens niet dat er geen strafbaar feit is gepleegd maar wel dat er niet voldoende bewijslast is om tot een veroordeling te komen.)

Na Tjerks vrijspraak ontstonden er twee partijen. De gevestigde archeologen hadden het gehad met Vermaning maar de amateur archeologen bleven achter Vermaning staan en vormden zich tot een groep de APAN. Grote vragen over echtheid of vervaling leidden na de zeventiger jaren tot veel beroering in de archeologische wereld in Nederland. Bewijzen van echtheid en bewijzen van vervalsing van de Vermaning artefacten beheersten lange tijd de pers. Frans de Vries nam het initiatief om de Vermaning artefacten nog eens goed onder de loep te nemen. Samen met een zestal deskundigen werden reeksen onderzoeken gedaan. Het uitgangspunt van de artefacten van Vermaning was daarbij dat de artefacten echt waren. Vanuit die echtheid werden onderzoeken gedaan op de vindplaatsen in Smilde. De bodemgesteldheid, de lagen die in de bodem werden aangetroffen, grondsoort en infiltaties in de bodem van onder anderen ijzer en andere infiltraties. Vergelijkend onderzoek met elders in Nederland aangetroffen artefacten uit het midden paleolithicum en de vondstomstandigheden op andere plaatsen. Verspreiding van de artefacten op hellingen afgezet naar jaren van invloeden van klimaat en bodem enz.

Volgende onderzoeken splitsten zich toe op de artefacten zelf. De afrondingen van afslagen op de artefacten vergeleken met andere midden paleolitische werktuigen van elders. Sporen op de werktuigen werden vergeleken, uitvergroot tot soms duizenden malen. Aan de hand van dit soort onderzoeken bleek dat er iets raars met de Vermaning artefacten aan de hand is. Op veel van de artefacten werden slijpsporen aangetroffen die paralel liepen en soms zelfs in rechte lijnen over de artefacten liepen, dit in tegenstelling tot andfere artefacten waar dit soort sporen kris/kras over de artefacten lopen. Ook de glans op de artefacten is vergeleken. Die bleek op de vlakken aanwezig te zijn maar niet in de holten op de artefacten terwijl dit wel zo bleek te zijn op artefacten uit andere collecties. Ook werden slijpplaatsje gemaakt van de artefacten van soms minder dan een milimeter. In de slijpplaatjes van de Vermaning artefacten bleek vooral de ijzerconcetratie te ontbreken die wel werden aangetroffen op de artefacten van elders. Die ijzer infiltraties ontstaan bij lange tijd in de bodem bewaarde artefacten waarbij de bodem veel ijzerhouden de grond bevat. In Smilde was dit het geval.

In de lezing konden de zeven deskundigen stapsgewijs in onderdelen steeds de kenmerkende verschillen uiteenzetten waarbij ook grafieken van originele vuistbijlen en de bijlen van Tjerk Vermaning heel duidelijk waren Er  was geen goed patroon van bewerking zoals gebruikelijk bij de Neanderthalers aanwezig. Na jarenlang onderzoek blijkt dan ook dat de artefacten van Vermaning toegeschreven aan de Neanderthaler cultuur vervalst zijn. Blijft de vraag of Vermaning daar zelf debet aan is. We zullen het helaas nooit weten maar het onderzoek toont ook een beetje aan dat er mogelijk een tweede man of vrouw in het spel is geweest die Vermaning heeft geholpen. Een zeer boeiende inleiding van Frans de Vries die door 112 bezoekers werd gevolgd. De beelden die tijdens de lezing het verhaal bevestigden waren van grote kwaliteit en bevestigden zonder meer het onderzoek van deze deskundigen.

Hoewel de artefacten van de beroemde vindplaatsen, Smilde, Ravenswoud en Eemster vals blijken te zijn heeft Vermaning onherroepelijk veel betekend voor de archeologie in Nederland. Naast de artefacten van deze vindplaatsen vond hij duizenden artefacten die niet vervalst maar echt zijn. Dank zij Vermaning ontstond er een discussie over de archeologie en dank zij Vermaning werden honderden amateur archeologen op het spoor gezet van de prehistorie en de steentijd archeologie.

In 2005 staken we de eerste spade in de grond voor de bouw van het IJstijdenmuseum op het gemeentelijk terrein van de thematuinen de Kruidhof in Buitenpost. De grond waarop we het museum bouwden kregen we in erfpacht van de gemeente Achtkarspelen voor een tijdsbestek van 10 jaar met de mogelijkheid van verlenging van het contract. Op zaterdag 1 juli 2006 openden we het nieuwe museum feestelijk. Een jaar daarna vestigde de provincie Fryslân een archeologisch steunpunt in het IJstijdenmuseum dat feestelijk werd geopend door de toenmalige commissaris van de Koningin Ed Nijpels en de toenmalige burgemeester van Achtkarspelen Tjeerd van der Zwan.

Al snel bleek dat het IJstijdenmusuem te klein was om de brede doelstelling die het stichtingsbestuur voor ogen stond goed neer te zetten in het museum. Er werd voorzichtig gekeken naar een mogelijkheid van nieuw/verbouw van het IJstijdenmuseum. De mogelijkheid of eigelijk het voldongen feit om serieus te kijken naar een uitbreiding kwam naar voren in een gesprek dat we in het voorjaar 2011 voerden met de wethouder Klaas Antuma van de gemeente Achtkarspelen. De 50 eurocent die we per bezoeker ontvangen die de gezamenlijke entree van de Kruidhof en het IJstijdenmuseum passeren bleek te weinig om de exploitatie van het museum rond te krijgen en dat brachten wij ook onder aandacht van deze wethouder. Die wilde best kijken naar een mogelijkheid om de afdrachten uit de entree’s te verhogen mits daar ook iets tegenover stond. De kwaliteit en kwantiteit van het museum zou omhoog gebracht moeten worden en daarna zouden we samen verder gaan kijken naar de afdrachten

De noodzaak om meer serieus te kijkennaar ons museum leidde er toe dat we plannen hebben ontwikkeld voor nieuwbouw/verbouw en herinrichting van het IJstijdenmuseum. Er werd een concept plan gemaakt dat in het stichtingsbestuur werd besproken en de plannen werden kortgesloten met de provincie Fryslân, de gemeente Achtkarspelen en vertegenwoordigers uit andere museum. Afstemming en haalbaarheid waren de steekwoorden die verder uitgewerkt dienden te worden. De plannen werden op papier gezet en er werden berekeningen gemaakt. Uiteindelijk bleken de plannen die we graag verwezenlijkt wilden zien in het project bijna 100.000 euro te gaan kosten. Waar haal je zoveel geld van daan als kleine stichting vraag je je dan af.

Fryslân kent verspreid over de provincie een aantal projecbureaus van waaruit kleine projecten in de samenleving kunnen worden gesubsidiëerd. Voorwaarde is dat er draagkracht is uit de samenleving. 40% van het totale bedrag vvan een project moet daarbij opgebracht worden door de samenleving en het bedrijfsleven. We zijn met die voorwaarden akkoord gewgaan. Hebben bij het bureau vooe\r plattelandsprojecten in Feanwalden onze aanvraag ingediend en zijn op zoek gegaan naar sponsoren uit het bedrijfsleven en de samenleving. Inmiddels hebben we uit fondsen zoals het RABOfonds, het fonds Woudsend verzekeringen, het Prins Bernhard Cultuurfonds, het VSB fonds en van bedrijven en particulieren een bedrag van meer dan 28.000 euro toegezegd gekregen.

Gisteren kregen we de uitslag van het bureau van plattelandsprojecten. De woordvoerder Gerwin van Oene vertelde dat ook de provincie een bedrag van 22.500 euro bestemd voor ons project De stand is nu al 50.000 euro totaal. We willen een deel van het werk zelf gaan uitvoeren met onze vrijwilligers en daarmee verwachten we 30.000 euro in te kunnen verdienen. Dat betekent dat we nog 20.000 euro binnen moeten halen om jet project dat we vanaf de zomer 2012 willen gaan uitvoeren, te verwezenlijken.

Afgelopen zondag was ik bij Douwe Wedzinga in Opeinde om zijn Deense collectie artefacten te bekijken. Ik was door iemand ingeseind dat Douwe een prachtige collectie van vuurstenen artefacten uit de Bronstijd in zijn bezit had die hij had verzameld in Denemarken. Wat ik aantrof in het rijtjeshuis van Douwe overtrof mijn stoutste verwachtingen. Prachtige bewerkte vuurstenen bijlen, sikkels, dolken, beitels en pijlpunten lagen in vitrines uitgestald. Maar ook in de vensterbanken, in dozen en zelfs de kast die in de woonkamer stond lag boordevol met prachtige vuurstenen bijlen. Een museum op zich. In de afgelopen 25 jaar bleek Douwe geregeld privé verzamelingen van boeren in Denemarken te hebben opgekocht. Eigenlijk is het een wat uit de hand gelopen hobby geworden aldus Douwe. Zelfs van musea in Denemarken werden stukken gekocht. Eigenlijk niet zo vreemd want alle musea in Denemarken die ik in de afgelopen jaren bezocht lagen overvol met het mooiste steentijd materiaal en het is dan ook niet verwonderlijk dat ongeregistreerde artefacten op een gegeven moment verkocht worden. Ook ons prachtige museum in Leiden doet zoiets en wat dat betreft is ook hier dit soort verkopen niet vreemd. Met Douwe hebben we een afspraak gemaakt. Als het mogelijk is dan gaan we een aantal; van zijn mooiste stukken in een expositie in ons museum uitstallen. Niet omdat we die artefacten er zo graag willen ten toon stellen maar veel meer om te laten zien tot wat voor staaltjes prachtige ambachtelijke kunst onze verre voorouders in staat waren.

Afgelopen zaterdag stond ik toch wel even te kijken. Een vrouw deponeerde een prachtig gevormde stenen bijl op het bureau en vroeg mij of ik kon zeggen wat het was. De bijl was helemaal geslepen en had twee inkepingen bij de bovenrand. Een eerste indruk was dat het een  rituele bijl was uit een oude Zuid Amerikaanse cultuur. Toen ik was verder vroeg naar de herkomst van deze bijl bleek deze te zijn opgebaggerd voor de kust van Brazilië door een familielid van de vrouw die daar op een baggerschap werkte. Dat gaf natuurlijk al een richting. Na enig zoeken op google kwam ik er achter dat dit soort bijlen ook in Suriname zijn gevonden en worden aangemerkt als geslepen stenen bijlen die bij rituelen worden gebruikt. Een prachtig idee en ik heb meteen maar gevraagd of we de bijl een poosje in het IJstijdenmuseum ten toon mogen stellen. Nu ligt dit bijzondere exemplaar tijdelijk in één van onze vitrines.

  Het is een vreemde vogel in de vuursteenbijt, de Helgoland vuursteen. Een prachtige rode kleur van de bontzandsteen uit het Trias kenmerkt de lagen waarin deze bijzondere soort vuursteen, waarvan we af en toe een stukje te zien krijgen bij een determinatie van artefacten. In onze provincie Frysl�n zijn er bijna geen spectaculaire vondsten van vuurstenen werktuigen die geslagen zijn van deze rode Helgolandvuursteen. In Drente des te meer. De vondsten van vuursteen voorwerpen van Helgoland, zijn in die provincie nauwkeurig aangetekend. In zijn boek “Vuurstenen werktuigen, technologie op het scherp van de snede” omschrijft Jaap Beuker ook de Helgoland vuursteen. Een citaat uit het boek: “de meest markante kenmerken van de plaatvormige vuursteen zijn de vlekjes en flarden, de wolken met spikkels meestal rond inclusies en de afwezigheid van bryozo�n.” Met de omschrijving van Beuker zijn we er nog vaak niet want hoewel Helgoland met zijn prachtige hoge rode rotskusten een goede kwaliteit rode vuursteen levert voor de bewerking van werktuigen zijn er ook op dit kleine eilandje in de Noordzee nog veel afwijkende vormen en kleuren. 

Een stukje geschiedenis. In de middeleeuwen hoorde Helgoland bij Frysl�n. Toen strekte ons Friese bezit zich nog uit langs de hele noordkust van Duitsland tot ver in  Denemarken. Over dat Friese is nog steeds wat terug te vinden. Op Helgoland wordt een eigen taal gesproken die verwant is met onze Friese taal.  De taal wordt daar benoemd als het Halunder en vanuit die taalovereenkomst heeft Frysl�n nog steeds banden met Helgoland. Er zijn ook nog steeds uitwisselingen tussen Frysl�n en Helgoland. Ook Helgoland kent z,n mindere perioden. In de tweede wereldoorlog gebruikten de Duitse machthebbers het eiland als uitvalsbasis en hadden het tot een sterk fort versterkt. Alle inwoners van Helgoland werden geemigreerd en alleen de Duitse krijgsmacht bleef over. De Engelsen  hebben het eiland na de tweede wereldoorlog helemaal plat gebombardeerd. Na de oorlog is het eiland langzaamaan weer hersteld van de gevolgen van d ie bombardementen en keerden de geemigreerde bewoners weer terug.

Afgelopen zaterdag kwam Kortenhoeven uit Emmen in ons IJstijdenmuseum. Hij had rond Emmen nogal wat vuurstenen voorwerpen gevonden en wilde deze door Lammert Postma en mij laten determineren. Tussen de soms heel fraaie mesolitische werktuigen viel een prachtig rood vuurstenen artefact op. Het stuk was zeer fraai bewerkt met een prachtige retouchrand en werd door ons gedeterminieerd als zijnde een snij- of schaafvoorwerp. Met nog wat nader onderzoek kwamen we tot de conclusie dat het een soort mesje kon zijn dat met veel zorg was geslagen. Zelden komt er een rood stuk vuursteen op tafel en omdat we in eerste instantie ook aan een artefact van Helgoland vuursteen dachten zijn we het verder gaan onderzoeken. Met behulp van de gegevens van Beuker en andere informatie kanalen konden we vaststellen dat het hier om een voorwerp van Helgoland vuursteen ging. Dit soort onderzoekjes tijdens een determinatie ochtend zijn natuurlijk de slagroom op de pudding. Het geeft ook voldoening dat je af en toe eens wat anders op de tafel voor je krijgt gedeponeerd dan alle doorsnee afslagen en gebruiksvoorwerpen van vuursteen. 

www.helgoland.de.

Het is een vreemde vogel in de vuursteenbijt, de Helgoland vuursteen. Een prachtige rode kleur van de bontzandsteen uit het Trias kenmerkt de lagen waarin deze bijzondere soort vuursteen, waarvan we af en toe een stukje te zien krijgen bij een determinatie van artefacten. In onze provincie Fryslân zijn er bijna geen spectaculaire vondsten van vuurstenen werktuigen die geslagen zijn van deze rode Helgolandvuursteen. In Drente des te meer. De vondsten van vuursteen voorwerpen van Helgoland, zijn in die provincie nauwkeurig aangetekend. In zijn boek "Vuurstenen werktuigen, technologie op het scherp van de snede" omschrijft Jaap Beuker ook de Helgoland vuursteen. Een citaat uit het boek: "de meest markante kenmerken van de plaatvormige vuursteen zijn de vlekjes en flarden, de wolken met spikkels meestal rond inclusies en de afwezigheid van bryozoën." Met de omschrijving van Beuker zijn we er nog vaak niet want hoewel Helgoland met zijn prachtige hoge rode rotskusten een goede kwaliteit rode vuursteen levert voor de bewerking van werktuigen zijn er ook op dit kleine eilandje in de Noordzee nog veel afwijkende vormen en kleuren. 

Een stukje geschiedenis. In de middeleeuwen hoorde Helgoland bij Fryslân. Toen strekte ons Friese bezit zich nog uit langs de hele noordkust van Duitsland tot ver in  Denemarken. Over dat Friese is nog steeds wat terug te vinden. Op Helgoland wordt een eigen taal gesproken die verwant is met onze Friese taal.  De taal wordt daar benoemd als het Halunder en vanuit die taalovereenkomst heeft Fryslân nog steeds banden met Helgoland. Er zijn ook nog steeds uitwisselingen tussen Fryslân en Helgoland. Ook Helgoland kent z,n mindere perioden. In de tweede wereldoorlog gebruikten de Duitse machthebbers het eiland als uitvalsbasis en hadden het tot een sterk fort versterkt. Alle inwoners van Helgoland werden geemigreerd en alleen de Duitse krijgsmacht bleef over. De Engelsen  hebben het eiland na de tweede wereldoorlog helemaal plat gebombardeerd. Na de oorlog is het eiland langzaamaan weer hersteld van de gevolgen van d ie bombardementen en keerden de geemigreerde bewoners weer terug.

Afgelopen zaterdag kwam Kortenhoeven uit Emmen in ons IJstijdenmuseum. Hij had rond Emmen nogal wat vuurstenen voorwerpen gevonden en wilde deze door Lammert Postma en mij laten determineren. Tussen de soms heel fraaie mesolitische werktuigen viel een prachtig rood vuurstenen artefact op. Het stuk was zeer fraai bewerkt met een prachtige retouchrand en werd door ons gedeterminieerd als zijnde een snij- of schaafvoorwerp. Met nog wat nader onderzoek kwamen we tot de conclusie dat het een soort mesje kon zijn dat met veel zorg was geslagen. Zelden komt er een rood stuk vuursteen op tafel en omdat we in eerste instantie ook aan een artefact van Helgoland vuursteen dachten zijn we het verder gaan onderzoeken. Met behulp van de gegevens van Beuker en andere informatie kanalen konden we vaststellen dat het hier om een voorwerp van Helgoland vuursteen ging. Dit soort onderzoekjes tijdens een determinatie ochtend zijn natuurlijk de slagroom op de pudding. Het geeft ook voldoening dat je af en toe eens wat anders op de tafel voor je krijgt gedeponeerd dan alle doorsnee afslagen en gebruiksvoorwerpen van vuursteen. 

www.helgoland.de.