Het is bekend dat de generatie amateur archeologen die in Noord Nederland hun hobby beoefenen sterk verouderd. Veel van die senioren die de steentijd archeologie als hobby hebben vrezen dan ook dat hun hobby is de vergetelheid raakt. Het is daarom een verademing als je soms jongeren treft die geinteresseerd zijn geraakt in de steentijd archeologie. Eén van die jongeren is Nico van der Brug uit Uretep. Hij heeft de hobby opgepakt en samen met vader Roel heeft hij een prachtige verzameling artefacten opgebouwd.

Nico is de derde telg uit het geslacht van der Brug die zich in de steentijd verdiept. Zijn grootvader Binne van der Brug begon er al heel lang geleden mee en het werd in zijn gezin ook al snel een gezamenlijke hobby. De Mersken onder Ureterp, Beetsterzwaag en Bakkeveen werd hun zoek gebied in in de loop van de jaren bouwden ze een museale collectie op waarin de Hanburgcultuur en de daarbij behorende vuursteen artefacten uitblonken in hoeveelheid. Fraaie Hamburg spitsen, steelschrabbers en al die andere specifieke artefacten die aan de Hamburg cultuur behoren maken deel uit van de familie collecties.

In het voetspoor van Binne volgden de kinderen Rineke van der Brug en Roel van der Brug. Vooral Rineke heeft de traditie van haar ouders zeer actief voortgezet en wist de collecties vuursteen artefacten uit het gebied rond it Âld Djip tussen Bakkeveen en Beetsterzwaag nog belangrijk uit te breiden. De collecties van de familie van der Brug worden geexposeerd in het IJstijdenmuseum te Buitenpost. Sinds enige jaren heeft ook de kleinzoon van Binne van der Brug zich de familie hobby eigen gemaakt .Zijn collecties bestaan niet alleen uit vuursteen artefacten maar ook uit flesjes. Die kwamen ooit met het huisvuil van de grote steden, dat werd verspreid over de landerijen en als bemesting diende, op de velden terecht. Daar worden de flesjes nog teruggevonden en tonen in een grote verscheidenheid een rijke schakering aan glaswerk uit vervlogen tijden. Ook pijpenkoppen die met hetzelfde huisvuil werden verspreid komen nog steeds aan de oppervlakte. Als deze voorwerpen zijn terug te vinden in de collecties van Nico van der Burg uit Ureterp.

Nico had mij gevraagd om eens langs te komen en met hem de stukken uit zijn verzameling te bekijken en te determineren. Voor mij was het al snel duidelijk dat ook de familietraditie voor wat betreft de sites waar gezocht wordt niet is veranderd.  In Nico’s collectie vertegenwoordigt  de Hamburg cultuur ook nog steeds een groot deel van de type artefacten en dat bewijst ook dat er in het gebied rond it Âld Djip nog steeds rijke vindplaatsen zijn.

Bij sommige bezoekers is er in een museum ook een herkenning van voorwerpen die ze zelf in hun bezit hebben. Als ze in het museum de functie van zo’n voorwerp zien begrijpen ze vaak ook dat het voorwerp dat zij al jarenlang ergens in een kast of op zolder bewaren een historische waarde heeft. Dat komt meermalen voor en zo ook dit weekend. Een man bracht een prachtige netverzwaarder gemaakt van een doorboorde zwerfsteen binnen. Die past bij jullie in het museum merkte hij op. Ik wist niet waarvoor men dit soort doorboorde stenen gebruikt heeft totdat ik er iets van zag in jullie museum en toen besefte ik dat de steen een beter plekje verdient dan bij mij in de opslag.

Natuurlijk neem je als museumbestuur zo’n voorwerp graag  in ontvangst. Je registreert het zo goed mogelijk en dan is er misschien een plaats in een expositie. Opmerkelijk is dat er bij netverzwaarders een zeer grote verscheidenheid is. Dat heeft ook deels te maken met de functie van een netverzwaarder. Sommige werden gebruikt om in het water staande netten af te zinken en deze netverzwaarder hoefden niet een groot gewicht te hebben. Ze bestaan dan vaak alleen uit een halfronde gebakken steen met een gat. Dit soort netverzwaarders zijn in grote aantallen aangetroffen in de ingepolderde delen van Flevoland. Ze werden in de middeleeuwen gebruikt bij het vissen met staande netten.Ook in Fryslan zijn er een groot aantal van deze gebakken netverzwaarders aangetroffen. Soms langs oude riviertjes en soms op de randen van pingoruines.

Zwaarder exemplaren van de netverzwaarders werden gebruikt bij de kuilvisserij. Bij deze visserij werden netten over de bodem getrokken waarbij de op die bodem levende soorten omhoog kwamen en in de netten terecht kwamen. Veel van deze netverzwaarders stammen uit  de periode van de middeleeuwen. Daarna werd er vaak lood en ijzer gebruikt om netten te laten afzinken of om de netten over de bodem te trekken.

Toen ik gisteren een collectie mineralen afhaalde bij een ouder echtpaar die naar een kleinere behuizing moest, vertelde de man mij dat hij nog iets leuks in de dozen had gestopt dat hij ooit eens op een camping in Drenthe had gekregen van iemand die wist dat hij een verzameling mineralen had. De schenker had hem toen gemeld dat het voorwerp beter in de verzameling van de mineralenverzamelaar paste. Maar waar het precies gevonden was wist hij niet meer.  Het was volgens hem gevonde in Drenthe. Nieuwsgierig geworden vroeg ik wat het moois dan wel was. Een hele mooie bijl maar je ziet het wel als je hem uitpakt vertelde de man. Die mag je in het museum hebben. Ik bedankte het ouder echtpaar voor de geschonken collectie die zoals we afspraken uitgedeeld mocht worden en nam een aantal dozen mee naar het museum.

Vanmorgen keek ik in de dozen en tot mijn grote verrassing kwam er uit een stuk papier een schitterende schoenleestbijl. Het prachtige geslepen en aan de hand van sporen op het snijvlak, ook gebruikte werktuig is een juweeltje. De schoenleestbijl is niet vervaardigd van vuursteen maar bleek bij onderzoek uit een fijne diabaas te zijn geslagen. Het is enorm jammer dat je dan bij zo’n fraai exemplaar niet beschikt over een vindplaats. Of de schoenleestbijl ook werkelijk afkomstig is uit de provincie Drenthe is voor mij ook nog een vraag. Eerder zou ik deze schoenlijstbijl verwachten in Limburg en lijkt het mij een stuk gereedschap zoals dat vervaardigd werd door de bandkeramiekers.

Dan het gebruik. Een schoenleestbijl werd haaks bevestigd aan een houten steel en vaak gebruikt om een kano uit te hollen. Na het uitbranden van een boomstam werd de holle binnenzijde uitgehakt waarna er steeds opnieuw een vuurtje werd gestookt aan de binnenzijde en steeds opnieuw met een schoenleestbijl een stuk werd uitgehakt tot de kano het water in kon. Je kunt natuurlijk bij het aantreffen van zo’n prachtige schoenleestbijl van allerlei verhalen bedenken. Dat is het mooie er van en tegelijk ook het mystieke van zo’n werktuig. Wie heeft de bijl vervaardigd en wie heeft de bijl gebruikt en waar is de bijl gebruikt. Prachtige verhalen maar in wezen is het de mystiek die het prachtig maakt om naar zo’mooie bijl te kijken. Hij ligt alvast in een vitrine in het museum.

Het aantal midden paleolithische vondsten blijf altijd een beetje beperkt hier in Noord Nederland. Ze zijn vrij zeldzaam , te vinden behalve op de nieuwe vindplaats onder Assen. Een tweede punt is dat ze ook nog eens moeilijk te herkennen zijn. Wat de één bestempeld als een midden paleolith bestempeld de ander als een  “incertofact”. Toch lukt het me af en toe een stuk te vinden dat ik kan bestempelen als een midden paleolith.

Op één van mijn vindplaatsen die helaas dit jaar onder de graszode verdwijnt vind ik af en toe een fraaie middenpaleolith. Zo ook recent. Het stuk dat ik opraapte in het overgangsgebied van zand naar keileem op deze vindplaats, had alle kenmerken van een midden paleolithisch werktuig. Dus eerst maar eens schoongemaakt en goed onder de loep genomen. Aan het artefact zit een keurige zijde met sporen van afslagen door harde percussie. In mijn beleving en met mijn kennis beoordeel ik deze midsden paleolith als een soort eind schrabber. Vrij steil en met een prachtige patina en putterigheid. Weer een mooi stuk toegevoegd aan mijn eigen collectie.

Bijzonder is ook de sterk verweerde rand van de schrabber of schaaf. Het gebruik van dit artefact is er duidelijk op te zien. Toch zullen er ook nu wel weer mensen zijn die mij weten te vertellen dat ik het niet goed heb bekeken en dat het geen artefact is en dat de afslagen zijn ontstaan door druk. Een andere mening is ook helemaal geen ramp. Het bevordert de discussie en daar gaat het om. We zijn nog lang niet uitgediscussieerd over het midden paleolithicum en dat maakt onze hobby ook zo interessant. Daarom tot slot een onbetwistbaar stuk dat ik niet in het bezit heb maar in een museum als  midden paleolithische schaaf is betiteld.

Al een aantal weken hebben we naar de opening van het zomerseizoen gewerkt met inzet van veel vrijwilliggers. Dank zij steun van NL DOET van het Oranjefonds waarbij nieuwe vrijwilligers werden binnengehaald en de financiele steun van 500 euro hebben we alles van een nieuw laagje verf kunnen voorzien. In het museum hebben we twee nieuwe exposities ingericht. Er is een nieuwe expostie met prachtige vuurstenen voorwerpen uit de bronstijd, voor het grootste deel afkomstig uit Denemarken. Het merendeel van deze werktuigen is met grote precissie bewerkt en ze zijn afkomstig uit graven van de bronstijd. De andere tentoonstelling laat veel scherven en bolpotten zien afkomstig uit veenterpen rond Buitenpost en Kollum.  Ze dateren uit de vroege middeleeuwen tussen 900 en 1200.

De opening vond plaats in het tuincaf’e. De mensen van Talant uit  dit cafe hadden zich allemaal verkleed als sprookjes figuren en beelden daarmee het jaarthema ” het vertellen van verhalen” van de Kruidhof uit. Jan Willem Zwart hield namens de Kruidhof een openingswoord waarin hij het thema verhalen betrok en zelf mocht ik namens het IJstijden museum de meer dan honderd bezoekers bij deze opening verwelkomen. Als inleider hadden wij onze kersverse professor en provinciaal archeoloog Gilles de Langen uitgenodigd. Zijn inleiding sloot naadloos aan bij onze expositie over de veenterpen. Met ondersteunende kaarten van Fryslan nam Gilles ons mee naar het ontstaan van de bodem van Fryslan en het in cultuur brengen van het landschap in het Friese Wouden gebied. Daarbij is bij onderzoek komen vast te staan aldus Gilles dat de vestigingen van mensen in het overgangsgebied van klei en veen plaats heeft gevonden vanaf ongeveer het jaar 800. Vanuit de rivieren heeft men vanaf dat tijdstip het land ontgonnen en als bewijs daarvoor zijn de kavellijnen van de landerijen ondersteunend in die richting. Gilles bepleitte in zijn inleiding het opgraven van een aantal veenterpen zoals die recent zijn ontdekt rond Buitenpost.

Professor Henk van Os hield namens de Kruidhof een inleiding waarbij hij allemaal anecdotes vertelde over zijn vader die in het verleden vanuit de wetenschap de scepter zwaaide over de Kruidhof en vooral bezig was met planten die een psychodelische uitwerking hadden. Daarmee experimenterend in vroegere jaren deed hij een groot aantal ontdekkingen die belangrijk waren voor de wetenschap. Verhalen van zoon Henk over zijn vader waren soms grappig en hylarisch. Henk beschikt over een goede dosis humor en kon zijn anecdotische verhalen dan ook heel smeuig presenteren.

Daarna de officiele opening vanuit een kast op het terrein van de Kruidhof waarin een heks het seizoen officieel opende. Een glas heffen en toen de pers te woord staan. Heel mooi dat naast de lokale pers ook Omrop Fryslan en Radio en TV Noord/Oost Fryslan aanwezig waren en de verhalen die ook in de exposities in het IJstijdenmuseum liggen besloten wereldkundig maakten. Een aardige openingsdag en om het met Jan Willem Zwart te onderstrepen. We gaan dit jaar voor 20.000 bezoekers. Onze folders zijn wijd verspreid over Fryslan, Groningen en Drente. Het moet dus lukken.

De landelijke studiegroep zwerfstenen heeft eigenlijk geen officiele status maar als het aan een aantal petrologen en zwerfsteen verzamelaars ligt gaat dat binnenkort veranderen.. Gisteren bezocht ik de voorjaarsvergadering van de groep. Traditioneel worden de vergaderingen op het oude voormalige eiland Schokland in Flevoland gehouden. Wat zwerfstenen betreft een historische plaats. Hier op Schokland ligt de zwerfsteentuin van Pieter van der Lijn. In de vergaderruimte die gesitueerd is op de bovenverdieping van het museum op Schokland, staan lange kasten met daarin de kerncollectie van deze Pieter van der Lijn. Allemaal afgesloten en bewaard als een groot geheim van deze schrijver van het boek Nederlandse Zwerfstenen. De vergaderzaal ademt Pieter van der Lijn en andere grootheden zoals Reier Baken die hier vroeger woonde en nog steeds als een zwerfsteen icoon geldt voor de Nederlandse zwerfsteen verzamelaars.

Gisteren ging een deel van de vergadering over de status van de groep. Besloten werd een officiele status aan de groep te geven. De doelstellingen in een statuut vast te leggen en een website op te zetten waarop de groep zich presenteert en haar doelstellingen uiteenzet. In zijn inleiding stelde harry Huisman dat gesprekken met de gemeentelijke bestuurders naar voren is gekomen dat Schokland, dat op de werelderfgoedlijst staat, de status van plaats waar ook zwerfstenen een belangrijke rol spelen en collecties worden bewaard, wil behouden. Dit biedt ook kansen voor de toekomst van de landelijke zwerfsteengroep en de collecties zwerfstenen die beheerd worden op Schokland en vaak gebruikt worden voor onderzoek. Henk Peters van de groep kreeg daarom gisteren opdracht om een website op te zetten en de stuurgroepleden om alvast iets te melden dat geschikt zou kunnen zijn voor publicatie.

Een aardige bijdrage leverde Jan Langendoen over Eklogieten. Een zwerfsteensoort die weinig in Nederland wordt aangetroffen aldus de verzamelaars. Een mooie vondst uit Laren en enige van over de grens in Duitsland bij Neuenkirchen dienden als basis voor het onderwerp en leidden tot een aardige discussie in de groep. Henk Jager leverde een bijdrage over Halmstadgneis en het bleek dat hij in de omgeving van Halmstad in Zweden behoorlijk bezig was geweest op plaatsen waar het moedergesteente nog wordt aangetroffen. Halmstad gneis vertoont, zo bleek uit de beelden, een grote varieteit aan voorkomen waarbij prachtige exemplaren met mooie rode vlammen in het gesteente van het scherm spatten in de vergaderlocatie.  Hoewel ik zelf tegenwoordig wat minder geinteresseerd ben in de zwerfstenen beleefde ik de bijeenkomst op 1 april toch als een bijzondere bijeenkomst en leerde ik toch weer wat bij.

Een ander heikel onderwerp dat ook op tafel kwam tijdens deze bijeenkomst was het steeds grotere aanbod van collecties aan musea en organisaties. De vergrijzing slaat ook toe onder de zwerfsteen verzamelaars en prachtige collecties van ons geologisch erfgoed (een term van Harry Huisman) moet een bestemming krijgen of ergens opgeslagen worden.  Een groot probleem. Veel musea zitten met ruimtegebrek en ook gemeentelijke bezuinigingen leiden er toe dat veel collecties bij het oud vuil terecht komen of als bestrating in straatjes worden verwerkt. Het archeologisch depot te Nuis, de opslagruimte voor collecties in de drie noordelijke provincies Fryslan, Groningen en Drenthe, kent in haar beleid niet een depotfunctie waarbij de collecties die tot het geologisch erfgoed behoren kunnen worden opgenomen. Besloten werd om in Schokland een kerncollectie op peil te houden en deze daar waar het nodig is ook aan te vullen.  En andere collecties die beschikbaar komen dan?? Er is geen oplossing voor op het moment. Een enerverend dagje en een weerzien met bijzondere mensen overdacht ik toen ik weer naar huis reed in de late middaguren.

Al een aantal jaren worden via de media misdrijven bekend die in en onder de vlag van de RK kerk zijn gepleegd. Het begon met een groot aantal pedofiele priesters, pastoors en zelfs kardinalen. Het aantal slachtoffers van deze geestelijken die net zo als de verdachten van het hofnarretje stuk voor stuk misdadigers zijn en zich allemaal hebben vergrepen aan kinderen,  is opgelopen naar een onvoorstelbaar aantal. Eerst waren het de jongetjes, die man geworden, eindelijk de feiten naar buiten brachten van verkrachtingen door katholieke priesters en toen hun klachten eindelijk erkenning kregen kwam de zaak in een stroomversnelling.

Naar aanleiding van de honderden (in Nederland meer dan 2500) klachten over sexueel misbruik in de katholieke kerk werd in Nederland een onderzoekcommissie ingesteld. Dit werd de Onderzoekscommissie sexueel misbruik minderjaringen in de katholieke kerk. De commissie stond onder leiding van oud minister en staatssecretaris van onderwijs, Willem Joost Deetman. De commissie deed in 2010 en 2011 onderzoek en presenteerde een dik rapport van alle misstanden op sexueel gebied in de katholieke kerk. Hoewel de rapportage er niet direct toe leidde dat er veel koppen vielen binnen de kerk ( Kadinaal Simones viel wel van zijn voetstuk maar kwam er met zijn dramatische woorden “Ich Habe das nicht gewust” onderuit) leidde het er wel toe dat veel nog in leven zijnde slachtoffers een vergoeding voor het toegedane leed ontvingen en een beroep konden doen op hulpverlening.

Wie dacht dat daarmee de kous af was vergiste zich. Al snel nadat het rapport was gepresenteerd kwamen er nieuwe feiten aan het licht. Ook vrouwen waren het slachtoffer geworden. Veel meisjes die in hun internaatstijd onder de hoede van priesters werden geplaatst werden door dit in cellibaat levende manvolk misbruikt waarbij een groot aantal de pijnlijke gevolgen moest dragen en een kind van deze cellibatisten baarde. Dat was een grote zonde natuurlijk. Er werd niet gekeken wie de veroorzaker was maar naar wie het kind baarde. De vaak zeer jonge moeders moesten meteen hun kind afstaan voor adoptie en op die wijze werd de afkomst verdoezeld en bleven ook hier de daders buiten spel. Voor de moeders was er alleen nog een toekomst binnen de kerk, afgezonderd van de buitenwereld deden zij boetedoening voor hun zonde. Hoe stiller hoe beter.

Wie had gedacht dat het hiermee over was vergist zich. Nieuwe berichten hebben ons de afgelopen weken opnieuw doen huiveren. Kinderen met een geestelijke beperking zijn in tehuizen waar ze waren toevetrouwd aan katholieken beschermers, gecastreerd. Jongeren die openlijk aangaven homosexueel te zijn werden ook gecastreerd. Verminking niet alleen van een lichaam maar nog veel meer van een geest zoals blijkt uit  de persberichten van de afgelopen weken. Het vreemde is dat ook de katholieke overheden er van hebben geweten en een oogje dicht hebben geknepen.

Eigenlijk is er niets nieuws binnen die katholieke kerk. In de middeleeuwen al werden tientallen mensen en kinderen door de inquisitie raden gestraft en extreem gepijnigd omdat ze niet katholiek genoeg waren. Ze werden als heks verbrand, belandden op de pijnbank voor vermeende misdrijven totdat ze stierven en velen moesten allemaal wrede dingen ondergaan opgelegd door de katholieke kerk. Nog verder. Tijdens de kruistochten verordoneerde de paus dat Nederland grote contingenten schepen en manschappen moest leveren om de bezetters van Jeruzalem uit te moorden. Uit Nederland zijn tijdens de kruistochten duizenden mensen onder leiding van ridders met honderden schepen vertrokken richting het heilige land. Onderweg werden de kusten geplunderd  en werd er gemoord om de manschappen van het nodige proviand te voorzien. Moordend trokken ze door het beloofde land. Duizenden stierven in de heilige strijd die de paus had uitgedacht en slechts een handjevol keerde terug.

Wie de geschiedenis van de katholieke kerk doorspit treft een geschiedenis van list en bedrog, van moord en verminking aan. Dit allemaal in en uit naam van God of is het uit naam van de paus. Het onderzoek in Nederland is beperkt tot ons land maar wereldwijd komen dezelfde misdrijven aan het licht. In dat licht bezien is de katholieke kerk een misdadige organisatie. Niet alleen nu, maar al vanaf de oorsprong. Daarom wil ik een stapje verder. Politieke leiders overal ter wereld onder wiens leiding misdrijven worden gepleegd worden internationaal aangeklaagd en verschijnen voor het Internationaal Gerechtshof in den Haag. Een leider van de katholieke kerk die in Rome zijn zetel heeft geeft leiding aan een wereldkerk die misdaden pleegd. Ook hij hoort te worden aangeklaagd en te verschijnen voor het Internationaal Gerechtshof in den Haag om zich daar te verantwoorden voor de daden die onder zijn gezag zijn gepleegd.

Ik weet dat mijn redenatie een beetje scheef gaat hier en daar maar het geeft mij een onmachtig gevoel dat onder een dekmantel van de katholieke kerk misdrijven worden gepleegd die mensen en bij voorrrang onschuldige kinderen,  lichamelijk en geestelijk verminken. Het geeft mij geen goed gevoel dat ook na de commissie Deetman alles weer wordt verdoezeld of in het in de termen van de katolieke kerk: Alles met de mantel der liefde wordt bedekt.

Bij de aanleg van de rondweg rond Buitenpost werd in de winter van 2010 op 2011 een veenterp aangesneden toen men het cunet van de weg uitgroef. Eén van de detector amateurs, Cornelis Poortinga, merkte tijdens zijn zoektocht naar bodemvondsten in het cunet de terp op en verzamelde een aantal scherven van grote bolpotten in het voorjaar van 2011. Dat was voor ons het sein om ook eens te kijken naar de situatie. Op de bewuste plek heeft een oude boerderij gestaan die in het kader van de aanleg van de weg is gesloopt. Onder de vloer van die boerderij ligt de terp.

Bij de aanleg van een waterleiding naast de terp in de herfst 2011 werden door ons nog een aantal scherven veilig gesteld. Ook deze scherven waren afkomstig van een groot model bolpot en konden door Ernst Taayke van het archeologisch depot te Nuis gedateerd worden tussen de jaren 900 en 1100. Vroeg middeleeuws dus. Eén en ander heeft er toe geleid dat we toestemming kregen om een proefopgraving te doen en daarover een rapport uit te brengen.

Deze week hebben we met behulp van een kraan een sleuf getrokken in de terp. Deze ligt op ongeveer 1.40 m onder het maaiveld. Een dikke zwarte laag, deels veen en deels afkomstig van de bewoning van het terpje, herbergt veel grote bolpotscherven. Daar konden we bij de opgraving een aantal van veilig stellen. Ook kwamen twee aardewerken insteektuiten van bakpannentjes boven water en een stuk van een maalsteen. Het stuk maalsteen bestaat uit een vlak stuk poreuze steun zoals ook in andere terpen aangetroffen is. Dit soort stenen zijn vrij zeker afkomstig uit het Eifelgebergte. Eerder waren er ook al een paar stukken Pingdorf aardewerkscherven aangetroffen en ook dit aardewerk dat afkomstig is uit de omgeving van Brussum en Keulen draag bij aan de datering van de terp.

De aangetroffen scherven en ander soortgelijk materiaal afkomstig van andere veenterpen in de omgeving van Buitenpost en Kollum vormen de basis van een thema tentoonstelling in 2012 in het IJstijdenmuseum. Een anatal complete bolpotten uit de vroege middeleeuwen zal in de expositie worden opgenomen. Die worden geleend van het archeologisch depot in Nuis.

Een bijzonderheid is dat de veenterpen om Buitenpost en Kollum allemaal liggen aan de oude rivierbeddingen van de Lauwers en de Oude Ried of aan een zijstroom ervan. Het zou kunnen betekenen dat de vroeg middeleeuwse bewoning is ontstaan toen men via de oude rivieren over water het gebied binnentrok en zich daar vestigde. Dit beeld wordt nog verstrekt doordat de kavellijnen van de landerijen allemaal vanuit de  oude rivieren haaks op de rivieren liggen en van daaruit het gebied inlopen . Ontginning van het gebied heeft dan ook vrij zeker plaats gevonden vanaf de rivieren.

De 6e noordelijke bodemvondstendag werd afgelopen zaterdag 25 februari gehouden in ons IJstijdenmuseum. Detector amateurs konden op deze dag hun vondsten laten onderzoeken en ze laten waarderen. Er kwamen meer dan tweehonderd amateurs naar deze dag. Het determinatie team bestaande uit Evert Kramer van het Fries museum, de Friese historicus Jan Zijlstra, de deskundigen van de Nederlandse detectorvereniging Cees Leenheer en Johan Koning en de amateur archeoloog Lammert Postma beoordeelden de vondsten.

Op zo’n dag sta je er versteld van wat de mensen met behulp van een metaal detector allemaal aan de bodem kunnen ontfutselen. Tientallen munten, stempels, gewichtjes, gespen, fibula;s, kettingen, gereedschappen, ringen en armbanden passeerden de tafels van de deskundigen. Een aantal mooie voorwerpen interesseerden mij. Een zandstenen kneuzer uit het Canadese Atlanta was wel een heel mooi voorwerp. Het werd gebruikt om kruiden of granen mee te kneuzen. Rond de steen was een inkeping aangebracht zeer waarschijnlijk met pecking bewerking. Hoewel niet afkomstig uit Nederland kon de steen toch redelijk worden getaxeerd op ouderdom. Ze werden gebruikt door de Indianen en zijn ongeveer 3000 jaar oud werd mij verzekerd. De steen ligt voorlopig even in een expositie in het museum.

Natuurlijk kwamen er ook artefacten uit eigen omgeving boven water. Roel van der Burg uit Ureterp, Elizabeth Chafé en Kees van Bruggen beiden uit Opende lieten zeer fraaie gereedschappen zien waaronder een krombeksteker, een driedoorn pijlspits, een gevleugelde pijlspits en een prachtig geretoucheerd mes waren een aantal werktuigen uit hun collecties die ik toch even heb laten fotograferen.

Het topstuk van deze dag was een fraaie bronzen Vikingsleutel die aan de rand van een terp nabij Ferwerd werd gevonden. Het voorwerp is ongeveer rond het jaar duizend in Fryslân achtergelaten. In Fryslân zijn niet veel voorwerpen terug gevonden uit de Vikingtijd dit in tegenstelling tot de hoogten bij Wieringherwerf waar de Vikingen een steunpunt hadden. Het is daarom ook zeer bijzonder dat deze zeldzame Viking sleutel in Fryslân in het terpengebied is aangetroffen.

Op 15 november schreef ik over de pronkstukken uit de bronstijd die ik bij Douwe Wedzinga in Opeinde ontdekte. Douwe verzamelt al meer dan 20 jaar vuurstenen voorwerpen uit Denemarken. Denemarken is natuurlijk ontzettend rijk aan prachtige prehistorische vuurstenen bijlen, dolken, speerpunten, sikkels en allerlei prachtig bewerkt vuursteen materiaal. In Nederland is dit mondjesmaat te vinden maar in Denemarken waar vuursteen overal voorhanden is en van een goede kwaliteit is, puilen de depots uit. Veel te veel en bijna niet allemaal meer op te slaan en het gevolg is dat zeer veel kostbare stukken niet meer in het land van herkomst blijven maar gewoon op de markt verkocht worden.

Douwe is zo’n man die helemaal weg is van al dat prachtige materiaal en vuursteenbewerking is alle vormen door prehistorische mensen heeft hem in de ban van de prehistorie gebracht. De stukken die Douwe allemaal heeft verzameld getuigen stuk voor stuk van grote vakmanskunst en zeer deskundige bewerking. In november vroeg ik Douwe al of een deel van al dat mooie vuursteenmateriaal in een expositie in ons IJstijdenmuseum kon worden ondergebracht. Daarop hebben we verder geborduurd en vandaag is er een expositie ingericht in het museum.Schitterende stukken uit de trechterbekercultuur, de enkelgrafcultuur en de bronstijd prijken in het museum. Het is adembenemend om al deze prachtige voorwerpen die eerder gebruikt zijn als offergiften of onderdeel uitmaakten van rituelen  terug te zien in de vitrines. Een jaar lang worden ze tentoongesteld en iedereen kan alvast tijdens de bodemvondstendag op zaterdag 25 februari een kijkje nemen bij deze expositie.